De stemmen van de Voorstraat

Op een zonnige middag in oktober ging de vrouw even het stadje in. De lucht rook naar vroeger en natte bladeren en op de een of andere manier voelde ze zich melancholiek. Misschien kwam het doordat het alweer herfst was, de tweede zonder de man, of door de oude gevels die er al stonden voordat zij geboren werd en er waarschijnlijk ook nog zouden staan als zij er niet meer was. Een nogal deprimerende gedachte vond ze.
Ze keek verbaasd op toen een meisje met een hoepel langs haar rende maar toen een ouderwets geklede heer zijn hoed voor haar afnam was ze helemaal verbijsterd. De Voorstraat zag er opeens anders uit, maar er veranderde tegenwoordig zoveel. Misschien moest ze eens wat beter opletten.

Bij de slagerij op nummer 9 bleef ze staan. Boven de deur hing de naam Dominicus van der Vleugel. De vrouw kende het pand, maar de slagerij was allang verdwenen. Ze zag de slager met bebloede handen achter de toonbank staan en realiseerde zich dat ze zo’n honderd jaar terug in de tijd was beland. Hoe kon dat in vredesnaam? Ze overwoog het de slager te vragen, maar hij leek haar niet iemand die zich met tijdreizen bezighield. Hij had wel wat anders te doen. Karbonaadjes verkopen bijvoorbeeld.

Een vrouw met een enorme hoed liep haar tegemoet. Het was 1926. Bij banketbakker Bok, op nummer 93, rook het naar koek. Jacob Bok had telefoonnummer 118, wat de vrouw buitengewoon overzichtelijk vond. Tegenwoordig moest je eerst drie keuzemenu’s doorlopen en kreeg je alsnog niemand te spreken. In 1926 belde je 118 en kreeg je vermoedelijk gewoon Bok aan de telefoon. Of zijn vrouw, dat kon natuurlijk ook.
Aan de overkant stond juwelier Leijdesdorff voor zijn winkel. Op nummer 75 verkocht hij sieraden aan mensen die nog niet wisten welke oorlogen, ziektes en ongelukkige huwelijken hun te wachten stonden. Hoeveel mensen zouden elkaar met zo’n ring eeuwige trouw hebben beloofd? En hoeveel zouden er spijt van hebben gehad?

Ze liep verder en belandde in 1923, bij drukkerij Oudeboon. Binnen ratelden de machines waarop de Nieuwe Harlinger Courant werd gedrukt. Misschien werd er juist een bericht gezet over een verloren paraplu of een gemeenteraadslid dat zich had misdragen. Het laatste leek haar niet onwaarschijnlijk. Sommige dingen waren in honderd jaar nauwelijks veranderd.

Even later kwam er een jonge vrouw voorbij die ze onmiddellijk herkende. Cato Mirande, het 23-jarige naaistertje dat in 1894 door dominee Johan Barger was vermoord. De vrouw had zich altijd afgevraagd wat een dominee bezielde om zoiets te doen. Het zesde gebod was toch tamelijk duidelijk zou je zeggen.
Cato glimlachte in zichzelf. Misschien dacht ze aan een nieuwe jurk. Of aan een jongen. Misschien had ze zich die ochtend geërgerd aan een pukkel op haar kin. De vrouw wilde haar waarschuwen voor die dominee, deed zelfs haar mond al open, maar toen ze zich omdraaide was Cato verdwenen. Even verderop liep een man in een zwart pak met een witte boord om zijn hals. Naast hem liep een vrouw die er niet erg opgewekt uitzag. ‘Toe Johan, moet je nu alweer mopperen? Kijk toch eens om je heen! We hebben zoveel om dankbaar voor te zijn!’ zei ze. De dominee staarde strak voor zich uit. Zijn echtgenote zuchtte. De vrouw keek het echtpaar na. Mevrouw Barger had dit gesprek vermoedelijk al vaker gevoerd.

De vrouw voelde zich licht in haar hoofd. Het was allemaal wat veel voor een zonnige herfstmiddag. Droomde ze dit allemaal? Ze ging op een bankje zitten en keek naar de etage boven de Expert. Daar zag ze haar grootmoeder, een beetje voorovergebogen terwijl ze thee inschonk. ‘Ik heb gebak van Overzet in huis,’ hoorde ze haar zeggen.
Opeens zag ze alles weer voor zich. De kanarie in het kooitje waar ’s avonds een doek overheen ging, het kunstgebit op zolder, de donkere slaapkamer aan de achterkant. Ze had oma willen roepen, iets onbenulligs vragen, bijvoorbeeld of ze nog wist waar die blauwe schaal gebleven was. Oma pakte de gebaksschoteltjes uit de kast. De vrouw keek even naar een fietser en toen ze weer omhoogkeek, was de kamer verdwenen. Achter het raam hingen andere gordijnen.
Ze schudde haar hoofd, glimlachte weemoedig en liep door. Zoveel stemmen, zoveel herinneringen.

Achter haar lag een straat vol mensen die niet meer bestonden.
Voor haar lag een stad waar het leven gewoon door was gegaan.
En oma woonde al jaren niet meer boven de Expert.